Olcay Büyükçapar / Blog

Olcay Büyükçapar’ın Blogu

Kategori: İncelemelerim

  • TÜBİTAK 4006 BİLİM FUARLARI HAKKINDA İCRAATİN İÇİNDEN BİLGİLER

    TÜBİTAK 4006 BİLİM FUARLARI HAKKINDA İCRAATİN İÇİNDEN BİLGİLER

    TÜBİTAK 4006 fuarları okullara ne kazandırır? Neden okullarda bilimi özendirmek, bilimsel çalışmalara vesile olmak, teknoloji üretiminde mühendislik bakış açısını kazandırmak için bilim fuarları yapılmalı? Bilim fuarları yapmak için TÜBİTAK tarafından fonlanmak şart mı? Okullarda yapılan TÜBİTAK Bilim Fuarlarının çıkış noktası nedir? TÜBİTAK neden durduk yere (ki öyle değil esasen) devletin resmi ortaokul ve liselerine hibe desteği sağlar? Bu fuarların hengâmesine karışan öğrenciler doğrudan ve dolaylı hangi kazanımları elde ederler?

    Bu soruları yanıtlamaya çalışacağım bilgim ve görgüm ölçüsünde.

    Öncelikle TÜBİTAK 4000 programlarından olan 4006 desteğinin her yıl verildiğini belirterek başlayalım. Başvurmak ücretsizdir. Çağrı metni ve kılavuzun dikkatli incelenmesi fazlasıyla yeterlidir. 4006 programları A, B ve C olarak üçe ayrılır. Çoğu okulumuzun tercih ettiği A olanıdır. B olanı yeterince A yaptıktan sonra dikeyde derinleşmek isteyen ve artık bilim fuarı kültürüne haiz olmuş okullarımızın kalkışması gereken aşamadır. C ise yalnızca il-ilçelerin Milli Eğitim Müdürlükleri tarafından başvuru yapılabilecek 4006 türüdür. O konuya girmeyeceğim. C ile ilgili hali hazırda il-ilçelerde görevli proje uzmanı meslektaşlarımız yeterli bilgiye sahip durumdalar. Okulları doğrudan ilgilendirmiyor.

    https://bilimiz.tubitak.gov.tr/ web sayfasından çağrı metni, kılavuz ve başvuru bağlantısına ulaşılabiliyor.

    https://bilimiz.tubitak.gov.tr/images/4006_anasayfa_2024.jpg adresinden Mart 2026’da alınan üst banner görseli.

    Sputnik Etkisi: Explorations

    SSCB (şimdiki Rusya) tarafından 4 Ekim 1957’de Sputnik 1 Uydusunun başarıyla uzaya fırlatılması ABD’de Sputnik Krizi olarak vuku buldu. Sputnik Etkisi kavramını daha çok tutuyorum. Görüşüme göre kriz sözcüğü içinde potansiyel bir fırsat barındırıyor. ABD hükümeti krizi etkiye dönüştürmek için güçlü bir hamle yaparak bilim, teknoloji, eğitimde topyekûn hareket başlatmış oldu. Müfredatlar değişti. Okullarda “Explorations” (Keşifler) kavramı üstüne inşa edilmiş bilim fuarları düzenlenmeye başlandı. Öğrencilere STEM becerileri kazandırılmaya, bilimsel bakış öğretilmeye, hipotez kurma öğretilmeye başlandı. Çok hızlı atılan bu adımların dahilinde yetenekli öğrencileri erken yaşta keşfedip uzay programında değerlendirmek de bulunuyordu. Ülkenin güzide mühendisleri, bilim insanları bu karşı hamlenin meyveleri olacaktı. Özetle, ABD’nin yanıtının anahtarı exploration oldu.

    Bu uzun uzun anlatının nedeni, TÜBİTAK tarafından fonlanan 4006 Bilim Fuarlarının fikri kökenine inmekti. Bilginin değerli olduğu çağımızda, bilgiyi işleyen, merak eden, keşfedenler önderlik ediyorlar, etmeye de devam edecekler. TÜBİTAK 4006 Bilim Fuarında bir kez bile görev almış öğrencinin proje kavramına bakışı, analitik düşünme becerisi, kocaman bir işi küçük parçalara ayırabilme, zamanı yönetebilme, raporlayabilme gibi becerilerinde anlamlı değişimler olacaktır.

    Neden okullarda bilimi özendirmek, bilimsel çalışmalara vesile olmak, teknoloji üretiminde mühendislik bakış açısını kazandırmak için bilim fuarları yapılmalı?

    Bir okulda TÜBİTAK 4006 Bilim Fuarı yapıldığında öğretmenlerden ve öğrencilerden oluşan hatırı sayılır sayıda kişi işbirliği yapar. Proje fikirlerini hayata geçirmek için çabalar. Araştırmalarını gözlemler, kıyaslar, raporlamasını yapar. Fotoğraf çeker. Hata yapar. İnterneti ve kütüphaneyi kullanır. Kaynak arar. Arada tökezler, çözüm arar, enerji sarf eder. Özellikle fuar tarihi yaklaştıkça koşuşturma had safhaya ulaşır. Tüm bu kaos içinde pek çok informal öğrenmeyi getirir. Birbirini çok iyi tanımayan, işbirliği için birlikte çalışan öğrenciler arasında olumlu ilişkilere vesile olur. Okul kültürüne pozitif katkı sunar bilim fuarları. Okula büyük insanlar gelir, fuarı gezer. Öğrencilerin özgüvenleri artar. Sunum yaparken önce heyecan sonra coşku kaplar.

    Bilim fuarları ile mühendislik projelerini hayata geçirmek kolaylaşır. Normalde öğretmeninden ödev alan öğrenci bu ödevi bir başına yapamaya çabalar. Ancak bilim fuarlarında birlikte çalıştığı arkadaşları ile zaman kısıtını da dikkate alarak çalışır. Zamanı geldiğinde sunmak için muhakkak ürünü somutlaşmalı, stantta yerini almalıdır. Bilimsel araştırma projelerinde ise TÜBİTAK 4006 Bilim Fuarları yine kolaylaştırıcıdır. Ekip halinde iş bölümü yapan gruplar, danışman öğretmenlerinden destek alarak hızlı ve verimli çalışırlar. Literatür taraması, gözlem kayıtları, gerekli malzemeler, etik izinler gibi başlıklar danışman öğretmen ve araştırma projesinde görevli öğrenciler arasında dağılır.

    İnceleme projeler kategorisi TÜBİTAK 4006 Bilim Fuarlarında yer alan (Tasarım ve Araştırma türünün ardından) üçüncü proje türüdür. Bir cihazın insan yaşamına olan katkısı, bilimsel bir sürecin ayrıntılı izahı, bir bilim insanının örnek bilimsel yaşamı gibi konular inceleme projesi kategorisi için idealdir. Tersine mühendislik denen konuya benzetmek isterim bunu. Var olan bir cihazı (örneğin, 2026’da 3B Yazıcı incelemesi yapacak bir grup öğrencim) detaylarına inerek anlatmak, parçadan bütüne gitmek diyebiliriz. 3B yazıcı için örneklendirirsek; koordinat sisteminin anlatılması, filamentin kimyasal yapısının izahı, sıcaklı değerleri, nozülün çapı, koordinat temelli matematiksel dosya formatı, model dosyasının dönüşümü, modelin 3B modellemesinin yapılması, kullanılan yazılımlar, kalibrasyon ve aklıma gelmeyen pek çok detay. Bir 3B yazıcı ile ilgili fuar ziyaretçilerinin tüm sorularının yanıtlanabildiği, 3B yazıcıların sağlıktan, üretim endüstrisine kadar işlev gördüğü segmentlerin anlatıldığı bir inceleme projesi. Umuyorum anlatabilmişimdir…

    Bilim fuarları yapmak için TÜBİTAK tarafından fonlanmak şart mı?

    İlla ki TÜBİTAK para versin diye beklemeye gerek bulunmuyor. Bilim fuarı yapmak isteyen okulun TÜBİTAK’ın çağrısına istinaden başvurması zorunlu değildir. Yani bilim fuarı, yalnızca TÜBİTAK tarafından izin verilen, onaylanan, çerçevelenen bir organizasyon değil. Pekâlâ her eğitim kurumu bağımsız şekilde öğrencileri ve öğretmenlerini teşvik ederek bilim fuarı organizasyonu gerçekleştirebilir. TÜBİTAK 4006’nın çerçevesi işi kolaylaştırıyor, bilimsel anlamda, etik çerçevede denetimi ücretsiz ve zahmetsizce sağlıyor. Tüm proje önerileri profesyonel bir filtreden geçmiş oluyor. Üstüne para da veriyor. Bu para sözcüğünü bile iste bu metinde kullandım. Teknik adı bütçe veya fon olmalı. Aklıma bir soru daha geldi, belki senin de gelmiştir. TÜBİTAK tarafından hazırlanan rehber dokümanlardan yararlanarak TÜBİTAK 4006 programına başvurmadan fuar yapılabilir mi? Evet yapılabilir. Bütçeyi kendiniz belirler ve tamamen öz kaynaklardan (cepten) harcarsınız. Ancak kesinlikle fuar alanında herhangi bir yüzeyde/materyalde TÜBİTAK logosu veya onu andıracak semboller/metinler kullanamazsınız. 4006’ı için hazırlanan kusursuza yakın kılavuzlardan, örneklerden, öğrencilere yönelik bilgilendirmelerden yararlanabilirsiniz.

    Okullarda yapılan TÜBİTAK Bilim Fuarlarının çıkış noktası nedir?

    Exploration adlı bilim ve mühendisliğin ön plana alındığı ABD’de gerçekleştirilen fuarlar TÜBİTAK 4006’ların öncüleridir. Sputnik Etkisi olarak dilimize çevirdiğimiz meselenin ardından acil durum ilan eden ABD hükümetinin başlattığı eylemlerden yalnızca bir tanesidir. Okullarda mühendislik (şimdilerde STEM diye de adlandırılan) odaklı, keşif (bilimsel bilginin peşinde koşma) odaklı projelerin özendirilmesi, sergilenmesi, birbirine ilham olarak kartopu etkisi yaratması amacıyla başlatılan okul için bilim fuarları ülkemizde TÜBİTAK hibesi ve TÜBİTAK tarafından belirlenen bilimsel çerçevesi ile son yıldan fazla zamandır kesintisiz devam etmektedir.

    TÜBİTAK neden durduk yere (ki öyle değil esasen) devletin resmi ortaokul ve liselerine hibe desteği sağlar?

    Bilimi sevdirmek, Atatürk’ün gösterdiği gibi muasır (çağdaş) medeniyetler (toplumlar) düzeyine gelebilecek insan kaynağını beslemek, teknolojik gelişmelere ayak uyduran, yenilik yapan nesiller yetiştirmek, bilginin doğasına aşık gençlerin akademi dünyasında ilerlemesi için başlangıçlar oluşturmak için yapar. TÜBİTAK’ın kuruluş amacı tam da budur işte.

    TÜBİTAK (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu) Türkiye’de bilim ve teknoloji politikalarını belirlemek, Ar-Ge faaliyetlerini desteklemek, koordine etmek ve teşvik etmek amacıyla kurulmuştur. Temel amacı; ülkenin kalkınması, rekabet gücünün artırılması ve bilimsel/teknolojik bağımsızlığın sağlanması için araştırmalar yapmak ve yaptırmaktır.

    Bu fuarların hengâmesine karışan öğrenciler doğrudan ve dolaylı hangi kazanımları elde ederler?

    Hakikaten hengâme oluyor ama ne karmaşa. Öğrencilerin bayıldığı zamanlar fuar öncesi birkaç gün ve iki-üç gün süren sergileme. Hele de idari ve mülki amirler, belediye başkanı gibi yöneticiler gelip de yüz yüze geldiklerinde çalışmalarının sonucunu o anda almış oluyorlar.  Özgüven kazanıyorlar. İşbirliği yapabilmeyi, yapamazlarsa ayrılmayı öğreniyorlar. Aynı hedefe kalabalık grupla yürümeyi, sonuçtaki kompozisyonda var olarak mutlu olmayı, kendilerini ifade etmeyi, daha az utanmayı öğreniyorlar. Bilimin kıyısından geçip, teknolojinin nasıl üretildiğine yakından şahitlik ediyorlar. Stres yönetiyorlar. Pano hazırlıyorlar, ki bu bile başlı başına bir beceri. Ez cümle, bir sürü şey kazanıyorlar.

    Peki hepsi güzel hoş da… Bizim okuldaki arkdaşlar bu işe bulaşmak istemiyorlar. Angarya görüyorlar. Proje mıroje boş işler bunlar diyorlar. Mecbur muyuz?

    Hayır, kimse TÜBİTAK 4006 bilim fuarı çağrısına yanıt vermek, başvuru yapmak zorunda değil. TC. Millî Eğitim Bakanlığı tarafından bütçelendirilen bir çağrı olsa o zaman iş değişirdi. Ancak MEB dışında bir kurumun çağrısına icabet zorunlu değildir. Ancak genel eğilim katılma yönündedir. Öğrencilerin yüksek faydasını gözeten birkaç öğretmenin yapabileceği adım adım planlayıp yürütüldüğünde zor olmayan bir çalışmadır. Öğrencilerin proje fikirlerini alıp yazmak bile yeterli olacaktır. Bu işlere bulaşmak istemeyen öğretmenlerimizi de duygusal tacizle sıkıştırmak doğru değildir. Proje yapmak öğretmen açısından mecburiyet olmamalıdır. İçten motive olanlara özgü olmalıdır. Zorlandıklarında fuarların kalitesini düşüren düşük motivasyonlu öğretmenlerimizi bu proje mıroje işlerine hiç bulaştırmamak en doğrusudur. Kazan kazan sonucu doğurur. İstemeyenler katılmaz mutlu olur, istekliler iştirak eder mutlu olur. Kimse kimseye negatif enerjisini akıtmaz. Motivasyonu olanlar da durduk yere düşmezler.

    Eklemek istediklerin olursa, düzeltmek istediğin yanlış olduğunu düşündüğün bilgiler olursa lütfen yaz: olcaybuyukcapar@gmail.com Yapıcı eleştiriler iyidir.

  • Avrupa Girişimcilik Eğitimi Raporunu Okudum: Peki Biz Neredeyiz?

    Avrupa Girişimcilik Eğitimi Raporunu Okudum: Peki Biz Neredeyiz?

    Bazen önünüze öyle bir rapor düşer ki, okurken hem “İşte bu! Demek ki doğru yoldayız!” dersiniz, hem de “Ah be, daha ne kadar çok işimiz var…” diye hayıflanırsınız. Avrupa Komisyonu’nun Eurydice ağı tarafından hazırlanan “Avrupa’da Okulda Girişimcilik Eğitimi” raporunu okurken tam da bu hisleri yaşadım. Sayfaları çevirirken bir yanda kendi “Liseler için Kuluçka Modeli” hayalimin ne kadar doğru noktalara dokunduğunu görüp heyecanlandım, diğer yanda ise sistemin o ağır, hantal ve “mış gibi” yapan çarklarının Avrupa’da da nasıl gıcırdadığını fark ettim.

    Peki, bu devasa rapor benim penceremden, bizim penceremizden nasıl görünüyor? Gelin, en can alıcı noktaları kendi süzgecimden geçirerek masaya yatıralım.

    “Aynı Dili Konuşuyoruz” Dediğim Harika Noktalar

    Raporda altını çize çize okuduğum, “nihayet!” dediğim en temel bulgu, girişimcilik eğitiminin tanımı oldu. Rapor, girişimciliği sadece “şirket kurmak” gibi dar bir alana hapsetmiyor. Tam aksine, bunu “bir bireyin fikirlerini eyleme dönüştürebilme becerisi” olarak tanımlıyor ve içine yaratıcılığı, risk almayı, proje yönetmeyi, kişisel gelişimi, aktif vatandaşlığı ve sosyal katılımı da ekliyor. Bu, bizim yıllardır savunduğumuz “değer yaratarak öğrenme” felsefesinin ta kendisi! Mesele sadece para kazanmak değil, bir problemi çözmek, bir ihtiyacı karşılamak, topluma faydalı olmak.

    Bir diğer yüreğime su serpen konu ise “uygulamalı girişimcilik deneyimi”ne yapılan vurgu oldu. Avrupa Komisyonu, her gencin zorunlu eğitimi bitmeden en az bir tane uygulamalı girişimcilik deneyimi yaşamasını tavsiye ediyor. Yani “anlatma, yaptır” diyoruz ya hep, rapor da tam olarak bunu söylüyor. Kuluçka merkezlerinin varlık sebebi de bu değil mi zaten? Öğrenciye ve öğretmene o gerçek vaka üzerinde çalışma, bir fikri işe dönüştürme , küçük de olsa bir şirket kurma veya bir projeyi hayata geçirme imkânı sunmak.

    Raporun “İşte Buralar Aksıyor” Dediği Yerler

    Gelelim madalyonun diğer yüzüne. Rapor, sistemin nerede tıkandığını da net bir şekilde ortaya koyuyor:

    • Öğretmen Yalnızlığı: Belki de en kritik bulgu bu. Rapor, öğretmenlerin girişimcilik gibi çapraz becerileri öğretme konusunda mesleki gelişime yüksek derecede ihtiyaç duyduğunu, ancak mevcut hizmet içi eğitimlerin (SMG) bu ihtiyacı karşılamaktan uzak olduğunu gösteriyor. Yani sistemin kalbindeki insan, bu büyük dönüşümün ana aktörü olan öğretmen, yine yalnız bırakılıyor. Öğretmen eğitiminin, bu alanda en çok gelişmeye ihtiyaç duyulan alanlardan biri olduğu net bir şekilde vurgulanıyor.
    • Düşük Katılım ve “Mış Gibi” Tehlikesi: Anketler, öğrencilerin okuldaki girişimcilik aktivitelerine katılım oranının oldukça düşük olduğunu gösteriyor. Bu durum bana, kendi modelimi önerirken ısrarla uyardığım tehlikeyi hatırlatıyor. Eğer bu işler, tepeden inme, “Yapılacak! Yapın!” dayatmasıyla, excel tablolarını doldurmak için yapılırsa, sonuç kocaman bir “mış gibi” olur. Rapor, özel stratejilerin daha etkili olduğunu söylese de bu stratejilerin bile içten bir sahiplenme olmadan kâğıt üzerinde kalacağı aşikâr.
    • Ölçemediğini Değerli Görmemek: Rapor, girişimcilikle ilgili öğrenme kazanımlarına özel bir değerlendirme yapılmamasının, bu eğitimin önündeki en büyük engellerden biri olduğunu belirtiyor. Çok haklı bir tespit. Ancak bu, bizi yeni bir bürokratik sınav batağına sürüklememeli. Bu becerileri, ruhunu öldürmeden nasıl değerlendireceğimiz üzerine kafa yormamız gerekiyor.

    Rapor Işığında Kendi Modelimize Bakınca…

    Bu raporu okuduktan sonra liseler için kuluçka modeli önerimin ne kadar hayati bir boşluğu doldurmaya aday olduğunu bir kez daha anladım. Rapor, Avrupa’nın “ne” yapılması gerektiğini tartıştığını gösteriyor. Bizim modelimiz ise bunun “nasıl” yapılması gerektiğine odaklanıyor:

    Zorunlu değil, gönüllü. Bulaşıcı. Organik.

    Tıpkı çiçeklerin tozlaşarak üremesi gibi, iyi örneklerin model alınmasıyla, bir okulda filizlenen başarılı bir kuluçka merkezinin, diğer okulları heveslendirmesiyle yaygınlaşan bir yapı hayal ediyoruz. Raporun ortaya koyduğu öğretmen yalnızlığına çözüm, öğretmenlerin kendi aralarında kuracağı, birbirini besleyeceği topluluklarda yatıyor. Düşük katılım sorununa çözüm, öğrencilerin gerçekten “üretmeye hevesli” olduğu, kendi meraklarının veya çözmek istedikleri problemlerin peşinden gittiği merkezler kurmakta yatıyor.

    Türkiye İçin Gerçekçi Bir Model: Liselerde Kuluçka

    Burada devreye bizim deneyimimiz giriyor: Lise düzeyinde doğal yayılım gösteren, gönüllü temelli bir kuluçka modeli.
    Benim önerdiğim bu model, Avrupa’daki “uygulamalı öğrenme” ruhunu alıp, Türkiye’deki öğretmen ve öğrenci dinamikleriyle birleştiriyor.

    Modelin temel ilkeleri:

    • Gönüllülük: Dayatma değil, bulaşıcılık. “Yapın!” demek yerine, “Biz yaptık, siz de görün.”
    • Öğretmen Girişimciliği: Öğretmen startup kurduğunda itibarını kaybetmez; aksine, öğrencisine model olur.
    • Zamanın Değeri: Bilgiyi paraya çevirmek değil, zamanı üretime dönüştürmektir asıl mesele.
    • Ekosistem Desteği: Kuluçka, okulun bilim-girişimcilik-teknoloji haznesidir; 4006, eTwinning, Erasmus+ gibi kanallarla beslenmelidir.
    • “Mış gibi” Yapmama: Zorunluluklar değil, doğal yayılım başarı getirir.

    Sonuç olarak, Avrupa raporu bize bir ayna tutuyor. Gördüğümüz şey şu: Sorunlar ortak, hedefler benzer. Ayrışacağımız ve belki de fark yaratacağımız nokta ise yöntem olacak. Bürokrasinin ve “proje mezarlıklarının” tuzağına düşmeden, tamamen sahadan gelen bir enerjiyle, öğretmen ve öğrencinin liderliğinde, bilim, teknoloji ve toplumu bir araya getiren bu kuluçka yapılarını hayata geçirebilirsek, işte o zaman yeni raporlara ilham veren bir ülke oluruz.

    Ne dersiniz, bu yolda hep birlikte kafa yormaya değer değil mi?

  • Değişim karşısında sadece ayakta kalmak değil, değişimi yönetmek gerekir

    Değişim karşısında sadece ayakta kalmak değil, değişimi yönetmek gerekir

    1. Dönüşümün Kaçınılmazlığı ve Esneklik

    Dünya hızla değişiyor. Pandemiler, ekonomik dalgalanmalar, teknolojik sıçramalar… Bu süreçlerin ortak mesajı net: Sadece güçlü olan değil, esnek olan ayakta kalıyor. Microsoft’un yayımladığı “Kurum Esnekliğinin Geleceği” raporu da aynı noktaya işaret ediyor: Krizleri atlatıp fırsatları değerlendiren kurumların en önemli özelliği, esneklikleri.
    Girişimcilik de bu resmin dışında değil. Bir girişim, yalnızca fikrin gücüyle değil; bu fikri çevik biçimde uygulayabilme kabiliyetiyle değer kazanıyor. Bugün girişimciler için asıl sermaye, değişimi yönetebilme becerisi.

    1. Girişimci Bakış Açısıyla Esneklik

    Kurumsal dünyanın “altı esneklik boyutu”nu girişimcilik ekosistemine uyarladığımızda şu tablo ortaya çıkıyor:

    • Gelir: Yeni iş modelleri geliştirmek, farklı gelir kanalları denemek.
    • Operasyon: Kısıtlı kaynaklarla hızlı prototip üretmek ve test etmek.
    • İnsan: Takımların öğrenme kültürünü desteklemek, genç girişimcilere güvenmek.
    • Veri: Kararları yalnızca sezgiye değil, verilere dayandırmak.
    • Güvenlik: İtibarı, müşterinin güvenini ve toplumsal desteği korumak.
    • Finans: Nakit akışını yönetebilmek ve krizlere hazırlıklı olmak.

    Her genç girişimci, bu altı boyutu kendi ölçeğinde yeniden kurgulayabilir. Çünkü esneklik, sadece büyük kurumların değil; küçük ekiplerin ve bireysel girişimcilerin de geleceğe hazır olma anahtarıdır.

    1. Krize Yanıt Vermek Yerine Önleyici Dönüşüm

    Rapor, önemli bir veriye dikkat çekiyor: Önleyici dönüşümler, reaktif dönüşümlere göre %50 daha yüksek yatırım getirisi sağlıyor.
    Bu, girişimcilik için çok net bir ders: Girişimci, sadece yangın çıktığında söndüren değil, yangın çıkmaması için sistemi baştan tasarlayandır. Geleceği bekleyen değil, geleceği bugünden inşa eden girişimci fark yaratır.

    1. Sürdürülebilir ve Öğrenen Girişimcilik

    Esnek girişimcilik, sadece bugünün problemlerini çözmek değildir; yarının ihtiyaçlarını bugünden hissetmektir. Bu noktada sürdürülebilir kalkınma amaçları kritik bir pusula sunuyor. Özellikle istihdam (8), sanayi ve inovasyon (9), sorumlu tüketim (12) ve iklim eylemi (13) girişimcilere bir yol haritası çizer.
    Geleceğin girişimcisi; teknolojiyle uyumlu, çevreyle barışık ve öğrenmeyi hiç bırakmayan bir karakter taşır. Çünkü esneklik, aynı zamanda öğrenme kapasitesi demektir.

    1. Yeni Nesil Girişimcilere Mesaj

    Bugünün gençlerine, özellikle Garaj gibi girişimcilik merkezlerinde yol alan öğrencilere seslenmek isterim:
    Her girişimci, kendi krizini fırsata çevirecek mikro esneklik sistemleri kurmalı. Bu, küçük ama sürekli yapılan iyileştirmeler, öğrenme deneyimleri ve ekip içinde kurulan güven ilişkisiyle başlar.
    Unutmayın: Geleceğin girişimcisi, esnekliği bir yetkinlik değil, bir yaşam biçimi olarak benimseyen kişidir.

    Microsoft tarafından yazılan Kurum Esnekliğinin Geleceği (2020) dokümanının kritik noktalar ve girişimcilik bakımından incelemesidir. ChatGPT ile birlikte yazdık. Bu tür belgeleri saklıyorum, hakkında inceleme yazısı yazmak beş yıl sonraya kısmet oldu. 30 Eylül 2025

  • Microsoft sadece Word-Excel Değil! Peki NE?

    Microsoft sadece Word-Excel Değil! Peki NE?

    Bu blog yazımda yılların Windows’unun sahibi ve nedense hep aklımıza Word-Excel-Windows olarak kazınan Microsoft’un son yıllardaki satın alma ve ortaklık stratejisi, teknoloji dünyasının geleceğini şekillendirme hedefiyle atılmış son derece bilinçli ve birbiriyle bağlantılı adımlarını inceleyeceğim. İnceleme yazımı Google Gemini ile işbirliği yaparak hazırladık. Birlikte güzel bir yazı çıktığını düşünüyorum. 

    Microsoft’un Önemli Satın Alma ve Ortaklıkları (Son Yıllar)

    Microsoft’un stratejisini anlamak için sadece LinkedIn’e değil, şu büyük hamlelere de bakmak gerekir:

    1. OpenAI (Stratejik Ortaklık ve Yatırım – 10 Milyar $+): Şüphesiz en dönüştürücü hamle. Microsoft, GPT gibi üretken yapay zeka modellerinin geliştirilmesi için gerekli olan devasa bilgi işlem gücünü (Azure bulut altyapısı üzerinden) sağladı ve karşılığında bu teknolojiyi ürünlerine entegre etme konusunda öncelik kazandı.
    2. Activision Blizzard (68.7 Milyar $): Tarihin en büyük teknoloji satın almalarından biri. Call of Duty, World of Warcraft, Candy Crush gibi devasa markaları bünyesine kattı.
    3. LinkedIn (26.2 Milyar $): Dünyanın en büyük profesyonel sosyal ağı.
    4. GitHub (7.5 Milyar $): Dünyanın en büyük kod barındırma ve geliştirici platformu.
    5. Nuance Communications (19.7 Milyar $): Özellikle sağlık sektöründe güçlü olan, diyalog bazlı yapay zeka ve ses tanıma teknolojilerinde lider bir şirket.
    6. ZeniMax Media (Bethesda) (7.5 Milyar $): The Elder Scrolls, Fallout, Doom gibi efsanevi oyun serilerinin sahibi.
    7. Mojang (Minecraft) (2.5 Milyar $): Dünyanın en popüler oyunlarından birinin yaratıcısı.

    Stratejik Hedef: Geleceğin Platformu Olmak

    Satya Nadella’nın liderliğindeki “yeni” Microsoft, geçmişteki “her şey Windows’tan ibarettir” anlayışını tamamen terk etti. Yeni strateji, Microsoft’u sadece bir ürün şirketi değil, dijital dünyanın üzerinde çalıştığı temel platform ve altyapı sağlayıcısı yapmaktır. Bu satın almalar, bu ana hedefin dört temel direğini oluşturur:

    1. Direk: Bulut (Azure) Hakimiyeti

    Microsoft’un yaptığı her hamle, bir şekilde Azure bulut platformunu büyütme hedefine hizmet eder.

    • OpenAI: GPT-4 ve gelecekteki modeller, sadece Microsoft Azure üzerinde eğitilip çalıştırılıyor. Bu, Azure’u yapay zekanın “süper bilgisayarı” haline getirdi ve rakipleri Amazon (AWS) ve Google Cloud’a karşı inanılmaz bir rekabet avantajı sağladı.
    • Activision Blizzard ve Oyun Stüdyoları: Xbox Game Pass ve bulut tabanlı oyun (xCloud), devasa sunucu altyapısı gerektirir. Bu oyunların tamamı Azure üzerinde çalışır ve milyonlarca oyuncuyu Microsoft’un bulut altyapısına çeker.
    • LinkedIn ve Kurumsal Yazılımlar: LinkedIn’in veri altyapısı ve Microsoft’un Dynamics 365 (CRM/ERP) gibi kurumsal çözümleri Azure üzerinde entegre çalışarak şirketleri Microsoft bulut ekosistemine daha da bağımlı hale getirir.

    Amaç: Rakiplerinize yazılım satmak iyidir, ama rakiplerinizin bile üzerinde çalışmak zorunda olduğu altyapıyı satmak daha iyidir. Microsoft, geleceğin dijital ekonomisinin “elektrik şebekesi” olmayı hedefliyor.

    2. Direk: Yapay Zeka (AI) Entegrasyonu

    Microsoft, yapay zekanın bir sonraki büyük teknoloji devrimi olduğunu ve bu alanda liderliği ele geçirmesi gerektiğini anladı.

    • OpenAI Ortaklığı: Bu sayede Microsoft, yapay zekayı tüm ürünlerine entegre etme fırsatı buldu:
    • Microsoft 365 Copilot: Word, Excel, PowerPoint ve Teams’e yapay zeka asistanı ekleyerek ofis üretkenliğini yeniden tanımlıyor.
    • GitHub Copilot: Yazılımcıların kod yazma şeklini değiştiriyor.
    • Bing Chat: Google’ın arama motoru hakimiyetine meydan okuyor.
    • Nuance Communications: Sağlık gibi dikey sektörlerde uzmanlaşmış yapay zeka yetenekleri kazandırdı. Örneğin, doktorların hasta notlarını sesli olarak anında yazıya dökmesini sağlayan sistemler sunuyor.

    Amaç: Yapay zekayı bir ürün olarak satmak yerine, halihazırda milyonlarca insanın kullandığı tüm Microsoft ürünlerinin içine “görünmez” bir şekilde yerleştirerek vazgeçilmez kılmak. Kullanıcılar, Microsoft ekosisteminde kalarak en akıllı araçlara sahip olacaklarını biliyorlar.

    3. Direk: Toplulukları ve Ekosistemleri Satın Almak

    Microsoft artık sadece yazılım değil, o yazılımı kullanan ve geliştiren toplulukları da satın alıyor.

    • GitHub: Microsoft, dünyadaki tüm yazılım geliştiricilerinin buluştuğu “dijital meydanı” satın aldı. Bu, geliştirici trendlerini herkesten önce görme, onları Azure ve diğer Microsoft araçlarına yönlendirme ve en önemlisi, yapay zeka modellerini eğitmek için dünyanın en büyük kod veri setine erişim imkanı verdi.
    • LinkedIn: Profesyonel iş dünyasının “dijital meydanını” satın aldı. Bu, işe alım, satış, pazarlama ve kurumsal eğitim alanlarında inanılmaz bir veri ve erişim gücü sağladı.
    • Activision & Minecraft: Oyuncular, yani yeni nesil tüketiciler ve içerik üreticilerinin en büyük topluluklarını bünyesine kattı.

    Amaç: Rakiplerin kopyalayabileceği bir teknolojiyi satın almak yerine, kopyalanması neredeyse imkansız olan, kendi ağ etkisine sahip devasa insan topluluklarını ve onların etkileşimde bulunduğu platformları kontrol etmek.

    4. Direk: Abonelik Modeli ve İçerik İmparatorluğu

    Microsoft, tek seferlik yazılım satışlarından uzaklaşarak öngörülebilir ve sürekli gelir getiren abonelik modellerine odaklanıyor. Bu modelin çalışması içinse “içerik” kraldır.

    • Oyun (Xbox Game Pass): “Oyunların Netflix’i” olarak bilinen Game Pass, aylık bir ücret karşılığında yüzlerce oyuna erişim sunar. Activision Blizzard ve ZeniMax’ı satın almanın ana nedeni, bu platformu özel ve rakipsiz içeriklerle doldurarak milyonlarca aboneyi çekmektir. Call of Duty gibi bir markanın Game Pass’e özel gelmesi, tek başına milyonlarca yeni abone getirebilecek bir hamledir.
    • Kurumsal (Microsoft 365): Office yazılımlarını, Teams’i, bulut depolamayı ve şimdi de Copilot yapay zeka asistanını tek bir abonelik paketinde sunarak şirketler için vazgeçilmez bir hale geliyor.

    Amaç: Tıpkı Netflix’in özel filmler ve diziler üretmesi gibi, Microsoft da kendi ekosistemine özel “içerikler” (oyunlar, yazılımlar, yapay zeka özellikleri) üreterek kullanıcıları kendi abonelik dünyasında tutmak.

    Sonuç: Stratejik Vizyon

    Microsoft’un stratejisi, parçaları bir araya geldiğinde çok daha anlamlı hale gelen dev bir yapboz gibidir:

    • GitHub‘daki geliştiriciler, Azure üzerinde çalışan OpenAI modelleriyle desteklenen GitHub Copilot‘ı kullanarak kod yazıyor.
    • LinkedIn‘deki profesyoneller, Azure üzerinde çalışan ve OpenAI destekli Copilot‘a sahip Microsoft 365 araçlarıyla çalışıyor.
    • Activision oyunlarını oynayan milyonlarca oyuncu, Azure bulut altyapısı üzerinden Xbox Game Pass aboneliğiyle oyun oynuyor.

    Görüldüğü gibi, her yol eninde sonunda Azure bulutuna ve yapay zeka entegrasyonuna çıkıyor. Microsoft, dünyanın en büyük geliştirici, profesyonel ve oyuncu topluluklarını satın alarak; onlara yapay zeka ile güçlendirilmiş vazgeçilmez araçlar sunarak ve tüm bu altyapıyı kendi bulut platformu üzerinde çalıştırarak kendisini 21. yüzyılın ikinci yarısının en temel teknoloji şirketi olarak konumlandırmaya çalışıyor. Bu, sadece bugünün pazar payını değil, geleceğin dijital ekonomisinin kendisini kontrol etme stratejisidir.

    Çağın yeni elektriği olmak istediğini düşünmek bile inanılmaz bir vizyon göstergesi. Akıllı telefonların kaplayacağı pazarı öngöremeyen Microsoft aynı hatayı tekrarlamak istemiyor.Arama motorunda me-se-ne ile böbürlenirken Google’a mağlup olan Microsoft aynı hatayı yapmamak için Bing ile Co-Pilot’u entegre sunuyor ve ücretsiz kullanım sağlıyor. Microsoft artık powerpont’ten ibaret olmak istemiyor. 

    Bir de şuna bakar mısın? Satya Nadella: Microsoft kodlarının yüzde 30’u yapay zeka tarafından yazılıyor… https://www.donanimhaber.com/microsoft-kodlarinin-yuzde-30-u-yapay-zeka-tarafindan-yaziliyor–190839

    Beni en çok etkileyen satın alma LinkedIN ve GitHub oldu doğrusu.

    Bakalım daha neler göreceğiz?

    İlave not: Microsoft’un kurucusu efsane girişimci Bill Gates’in kitabı kendi kaleminden ve tüm hikayeyi birinci ağızdan anlatıyor:
    Source Code (https://en.wikipedia.org/wiki/Source_Code_(memoir))

  • 2030 SANAYİ VE TEKNOLOJİ STRATEJİ BELGESİ’nden Notlarım

    2030 SANAYİ VE TEKNOLOJİ STRATEJİ BELGESİ’nden Notlarım

    2030 SANAYİ VE TEKNOLOJİ STRATEJİ BELGESİ

    Olcay Büyükçapar tarafından alınan notlar, önemli gördükleri **

    Avrupa’nın asırlardır süregelen merkezi rolü zayıflamıştır. (Çin’in yükselişi, ABD’nin başat gücünün sürmesi yanında şahsen Avrupa Birliği çatısı altında Avrupa -kültürel ve ekonomik anlamda- gücünü sürdürdüğü düşüncesindeyim.)

    Global ölçekte *gelir eşitsizlikleri, *nüfus hareketleri, *iklim krizine olan hassasiyet artmıştır.

    Küreselleşme ve serbest piyasa kavramlarına güven derinden sarsılmıştır. (Bu tartışmalı bir konu olmakla birlikte devlet politikalarının içe dönme eğilimi -pandemi sonrası ivmesini artırarak- açıkça gözlenmektedir.)

    Pandemi ve Rusya-Ukrayna savaşı, tedarik zincirleri ve enerji arzında krizlere yola açarak ABD ve AB gibi büyük ekonomileri sanayi ve teknoloji altyapılarını yeniden güçlendirmeye zorlamıştır.

    Bu bağlamda; korumacılık ve yerel üretim olguları önem kazanarak *üretim tesislerini yerelleştirme, *tedarikçi çeşitlendirme, *stratejik sektörlerde bağımsızlığı artırma öncelenmiştir.

    Bu strateji:

    • Savunma
    • Yapay Zekâ
    • Çip / Yarı iletken
    • İlaç
    • Tıbbi Cihaz
    • Mobilite
    • Yenilenebilir Enerji Teknolojileri

    Şeklinde sıralanan yüksek teknoloji alanlarında yerli-milli üretim kapasitesini artırmayı istiyor.

    Uydu teknolojilerinde elde edilen Ar-Ge ve Üretim kabiliyetlerini ticarileştirmek ve ulusal güvenliğe katkı sağlamak amacıyla milli uydu şirketi kurulacaktır. Milli Uydu Şirketi’yle; uydu ekosistemindeki kamuya ait yapılar tek çatı altında toplanarak koordinasyon artırılacak, insan kaynağıyla altyapıların verimlik kullanılması sağlanacaktır.

    Girişim ekosistemini yüksek teknoloji odaklı olarak yeniden yapılandırmak ve güçlendirmek belgenin diğer bir temel önceliğidir.

    Bu doğrultuda 2030’da

    • Turcorn’lar 100 milyar dolar
    • Teknogirişim sayısını 100 bin
    • Girişim sermayesi 20 milyar dolar

    Bu hedeflere ulaşılması için girişimcilik ekosisteminin tüm bileşenlerini kapsayan bir dönüşüm öngörülmektedir.

    # BES Fonlarının teknoloji girişimlerine yönlendirilmesi:

    # Bu çalışmalar bütünü yenilikçi iş modellerinin gelişimini teşvik ederek girişimcilik kültürünü daha geniş kesimlere yayacaktır.

    GO Girişim Ofisleri 81 ilde olacak. Artık kuluçka yerine girişim ofisi (GO) ifadesi tabelalarda bulunacak.

    Türkçe Büyük Dil Modeli (LLM) ve üretken yapa zekâ modellerinin desteklenmesi…

    Elektrikli ve otonom araç teknolojileriyle dikey kalkış ve iniş yapabilen araçlara yönelik uçuş kontrol sistemleri sürdürülebilir mobilite çözümleri açısından öncelik taşımaktadır.

    2030 yıl sonuna kadar imalat sanayinde kurulu robot sayısını yaklaşık sekiz kat artışla 200 bine çıkarma hedefi tanımlanmıştır. Ayrıca navigasyon, arama motorları, sosyal medya platformları, mesajlaşma uygulamaları gibi alanlarda yerli teknolojiler geliştirilecektir.

    Bölgesel Konumlama ve Zamanlama Sistemi hayata geçirilecektir. Bu sistem GPS gibi küresel sistemlere alternatif olarak, ülkemize kendi uyduları üstünden hassas konum, navigasyon ve zamanlama verisi sunacaktır.

    Yenilenebilir enerji; rüzgâr türbinlerinin ana bileşenlerinin yerli olarak üretilmesi ve offshore (açık deniz) rüzgâr türbinleri…

    Yeşil hidrojen ekosistemini harekete geçirmek için elektrolizör ve yakıt hücresi gibi teknolojilerde Ar-Ge faaliyetleri ve yatırım destekleri artırılacaktır.

    Enerji bağımsızlığı ve enerji arzı güvenliği çerçevesinde sanayinin enerji maliyetlerini düşürmek için nükleer enerji yatırımları hızlandırılacak, sanayi tesislerinin bu kaynaklardan öncelikle faydalanması sağlanacaktır. Bu kapsamda, yerli nükleer reaktörler geliştirilecek, nükleer teknoloji alanında kapasiteyi artırmak üzere bir Nükleer Teknopark kurulacaktır.

    Makro düzeyde ise, Türkiye’nin Ortadoğu, Kuzey Afrika (MENA) Avrupa ve Orta Asya bölgelerindeki ticaret ve üretim merkezi konumunu güçlendirmek için hedef ülke bazlı ticaret stratejileri oluşturulacaktır.

    Geri dönüşüm ve ileri işleme teknolojilerinde yapılacak yatırımlar, kaynakların çevresel sürdürülebilirlik ilkeleri doğrultusunda değerlendirilebilmesini mümkün kılacaktır. Bu çerçevede kritik hammaddelerin güvenli tedariki ve işlenmesi için uluslararası ittifaklar da oluşturulacaktır.

    Petrokimya alanındaki yüksek yatırım potansiyelini değerlendirebilmek amacıyla Ceyhan’da yaklaşık 30 milyon metrekarelik, kendi limanı olan Ceyhan Petrokimya Endüstri Bölgesi kurulacak; bölge, dünyada önemli bir petrokimya merkezi haline getirilecektir.

    Türkiye’nin sanayileşme birikimin başta yeniden yapılananlar olmak üzere Türk Devletleri, Ortadoğu ve Afrika ülkeleriyle paylaşarak bu ülkelerin üretim ve araştırma ekosistemlerini güçlendirip geliştirecek bir liderlik misyonu üstlenmek ve refahın çevre coğrafyalara yayılmasını sağlamak hedeflenmektedir.

    Bilim, Teknoloji, İnovasyon, Sanayi ve Yatırım Diplomasisinfonksiyonel hale getirilmesi Türkiye’nin bilim ve teknoloji diplomasisindeki gücünü artıracak; araştırma altyapılarının AB bünyesindeki kurum ve programlarla entegrasyonu ise ülkemizin bilimsel kapasitesine uluslararası bir boyut kazandıracaktır.

    s.24: Ulusal Sanayi Alanları Master Planı kapsamında hayata geçirilecek Mega Endüstriyel Parklar Projesi kapsamında liman, demiryolu ve havayolu bağlantılarını ihtiva eden lojistik altyapısına sahip, endüstriyel simbiyoza imkân tanıyan, yeşil dönüşüme katkı sağlayacak şekilde yapılmış, bünyesinde veri merkezi, kuluçka merkezi, Ar-Ge merkezi, teknoloji geliştirme bölgesi, inovasyon merkezleri gibi teknolojik üslerle birlikte iş merkezleri, konut alanları, eğitim ve sosyal hizmet merkezlerini barındıran ok faktörlü bütünleşik endüstri şehirleri kurulması hedeflenmektedir.

    ** Bu özet doküman 2025’in Temmuz-Ağustos aylarında Olcay Büyükçapar tarafından raporun “Yönetici Özeti” kısmı dikkatle okunarak, deftere önemli görülen kısımlar kalemle yazılarak hazırlanmıştır. Finalde defterdeki notlar dijital ortama aktarılarak PDF dokümana çevrilmiştir.

    * 2030 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi (Mart 2025) orijinal dokümana ulaşmak için tıklayınız.